50/30/20 kuralı Türkiye'de işe yarar mı?
Gelirin yüzde 50'si ihtiyaçlara, 30'u isteklere, 20'si birikime. Popüler kural yüksek kira, enflasyon ve taksit kültürüyle nasıl uyarlanır?
50/30/20 kuralı kişisel finansın en bilinen kurallarından biridir. ABD'de Elizabeth Warren ve kızı Amelia Warren Tyagi'nin 2005 tarihli "All Your Worth" kitabıyla yaygınlaştı. Kural basit; net gelirinin:
- yüzde 50'si ihtiyaçlara: kira, faturalar, market, ulaşım, borç ödemeleri,
- yüzde 30'u isteklere: dışarıda yemek, eğlence, alışveriş, tatil,
- yüzde 20'si birikime ve borç kapatmaya gider.
Türkiye'de neden zorlanır
- Kira: Büyük şehirlerde kira tek başına gelirin önemli bir kısmını alabiliyor; ihtiyaçlar için ayrılan yüzde 50 daha ilk kalemde dolabiliyor.
- Taksitler: Taksitle alınan bir telefon ya da beyaz eşya aylarca bütçeden düşer. Geçmişte verilen kararlar bugünün bütçesini doldurur.
- Enflasyon: Fiyatlar hızlı değişince oranlar da ay ay kayar; ocakta tutan oranlar haziranda tutmayabilir.
- İhtiyaç ile istek arasındaki çizgi: Taksitle alınmış bir istek, ödeme günü geldiğinde zorunlu bir ödemeye dönüşür.
Tamamen bırakmalı mı?
Hayır. Kuralın asıl değeri oranlarında değil, düşünme biçiminde: gelirini üç gruba ayırmak ve birikimi "artarsa" değil, "önce" ayırmak.
Türkiye için bir uyarlama
- Önce kendi oranını bul. Son üç ayın harcamasını bu üç gruba ayır. Belki bugün 70/25/5'tesin. Bu bir başlangıç noktası, başarısızlık değil.
- Büyük şehirde 60/20/20 ile başla. Kira yüksekse ihtiyaçlara yüzde 60, isteklere yüzde 20, birikime yüzde 20 ayırmak daha gerçekçi bir başlangıç olabilir. Kuralı savunanlar da pahalı şehirler için bu uyarlamayı öneriyor.
- Taksitleri ayrı izle. Kredi kartı taksitlerini ayrı bir satır olarak takip et. Taksit payı büyüyorsa yeni bir taksite girmeden önce bunu gör.
- Birikime sabit bir pay ayır, küçük de olsa. Yüzde 20 bugün mümkün değilse yüzde 5 ile başla; gelirin arttıkça yükselt.
- Oranları üç ayda bir güncelle. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde yılda bir kez bakmak yetmez.
Bu adımların ilki için bütçe nasıl yapılır yazısındaki yöntem işine yarar.
Frank'ta
Frank'ta cepleri gruplar altında toplayabilirsin; örneğin İhtiyaçlar, İstekler ve Birikim. Taksitler sekmesi aylık taksit yükünü ayrıca gösterir, Planlama da önümüzdeki aylarda bu yükün nasıl değişeceğini.
Ozan
Ozan · Adtech girişimcisi; Frank'ın kurucu ortağı.