Taksit gerçekten 'faizsiz' mi?

Evladım,

Mağazaya giriyorsun. 6000 liralık bir ayakkabı beğendin. Kasadaki kız gülümseyip "12 taksit yapalım mı?" diyor. Sen aylık 500 lira ödeyeceksin diyorsun içinden. Kabul ediyorsun.

Bir şey fark ettin mi? O 6000 lirayı peşin ödeseydin sen mi kazançlı çıkardın, taksitli ödeyince mi?

İnan bana, bu soruyu kendine soran çok az insan var. Çünkü taksit "faizsiz" diyor. Kulağa hoş geliyor. Ama gerçek şu: faiz olmayabilir ama maliyet var.

Bugün sana iki şey anlatacağım — sessizce. Hemen kızma, duy önce.

1. Paranın bir zaman maliyeti var

Bu lafa "fırsat maliyeti" derler. Eğer 6000 lirayı cebinde tutup bir vadeli mevduata yatırsaydın, 12 ay sonra onu 6000 değil, 7000, 7500 lira olarak geri alırdın. Yıllık %25 faiz farz et — mevduat Türkiye'de bu civarda.

Şimdi taksitli hesaplayalım. 500 lirayı her ay ödediğin için, o parayı mevduata bağlayamıyorsun. Bağlayamadığın paranın kazanması gereken faiz... senin kaybın.

Matematik şöyle: 12 ay boyunca ortalama 3000 lira tutarında bir para cebinden çıkıyor (ilk ay 500, ikinci ay 1000 ödemiş oluyorsun toplamda, ortalaması bu). %25 yıllık faizle, bu paranın 12 ay boyunca üretmediği getiri yaklaşık 750 lira.

Yani sen 6000 lira ödedin, ama aslında 6750 liralık bir maliyet üstlendin. Mağaza "faizsiz" dedi. Cebin öyle demedi.

2. Taksit kararı verirken üst üste bindiriyorsun

Ayakkabıyı aldın. Ay sonu ekstren geldi: 500 lira. Güzel. Ama ayın 15'inde de telefonu taksitle almıştın. 1500 lira. 20'sinde de bir küçük beyaz eşya. 800 lira. Altı ay sonra ekstrene bakıyorsun: 7 farklı taksit, toplam 4800 lira. O ay gelirinle oranı ne? %30? %40?

"Bir tane daha alsam ne olur" kolay söyleniyor. Ama kaç tane taksitinin olduğunu kafandan sayabiliyor musun? Bu işin sinsi kısmı. Tek tek bakarsan hepsi küçük. Toplamı büyük. Ve toplamı görmek zor — çünkü her taksit farklı ay, farklı tutar, farklı karttan.

Taksit ne zaman iyi?

Her taksit kötü demiyorum. Kötü olmayan durumlar var:

• Büyük, gerekli bir alım ve elinde nakit yok. Yeni buzdolabına ihtiyacın var, toptan 20 bin lira ödeyecek kadar paran yok. Taksit burada sana zaman kazandırır.
• Enflasyon çok yüksek dönem. Türkiye gibi enflasyonu yüksek olan ülkelerde, bugünkü 6000 lira 12 ay sonraki 6000 liradan daha değerli.
• Kredi puanını iyileştirmek için stratejik kullanım. Küçük taksit ödemeleri zamanında yapmak seni bankaya güvenilir gösterir.

Taksit ne zaman tuzak?

• Alıma gerçekten ihtiyacın yoksa.
• Üst üste biniyorsa. Aylık toplam taksit yükün gelirin %30'unu geçiyorsa, tehlike bölgesindesin.
• Sadece "faizsiz" dediği için alıyorsan.

Frank bu konuda ne yapıyor?

Her yeni taksitini takvime koyarız. Aylık toplam yükünü sana gösteririz. %30'u geçersen ben sana evladım deyip uyarırım. Son taksit yaklaşınca "bir ay sonra 500 lira daha rahatlayacaksın" derim.

Bu bilgiyi sana kasadaki kızın vermesini bekleme. Onun işi satış. Benim işim, senin yerine düşünmek.

Haydi kendine iyi bak.

— 👴 Mehmet Amca